انواع مواد افزودنی روغن موتور چیست؟
روغن موتور از انواع مواد افزودنی روغن موتور (نظیر مواد ضد کف، آنتی اکسیدان) و روغن پایه (معدنی، سنتزی و نیمه سنتزی) طراحی می گردد. مواد افزودنی روغن موتور، ترکیبات شیمیایی خاصی هستند که برای بهبود خواص، ویژگی و عملکرد روغن موتور به مواد روغن پایه افزوده می شود. این مواد شامل مواد ضد اکسیداسیون، مواد بهبود دهنده شاخص گرانروی و… می باشد.
افزودنی ها نقش مهمی در روغن موتور دارند؛ این روغن ها برای جلوگیری از ساییدگی و حرارت، افزایش طول عمر روغن موتور و محافظت از موتور در برابر رطوبت، خوردگی، فشار، دماهای بالا و پایین و… ضروری هستند. انواع ادتیو روغن موتور بر اساس نوع موتور، شرایط کارکرد و توصیه سازنده انتخاب می شود تا عملکرد روغن روان کننده در فشارها و دماهای مختلف را بهبود دهد.
بررسی انواع مواد افزودنی روغن موتور
انواع مواد افزودنی روغن موتور به نوع سوخت مصرفی، نوع کاربری، شرایط محیطی موتور ماشین آلات و… بستگی دارد. مثلا، برای کاربردهای سنگین نظیر روانکاری موتور ماشین های صنعتی دیزل که تحت شرایط سخت کار می کنند، از روغن موتور با خواص EP استفاده می کنند.
روغن موتورها بسته به نوع و شرایط کاری موتور از مواد افزاینده مختلف طراحی می شوند تا به بهبود بهره وری سوخت، کاهش اصطکاک داخلی موتور و عملکرد روان آن کمک کند. برخی از افزودنی های روغن موتور نظیر مواد پاک کننده و معلق کننده برای جلوگیری از تجمع دوده و لجن ضروری هستند.
پس برای بهبود خواص روغن پایه در موتور ماشین آلات، انواع مواد افزودنی روغن موتور دیزلی، بنزینی و… نظیر مواد ضد سایش را به آن می افزایند. برای آشنایی با افزودنی ها یا ادتیو روغن موتور، چند نمونه از آن ها را معرفی می کنیم.
مواد کاهش دهنده نقطه ریزش
مواد کاهش دهنده نقطه ریزش یک افزودنی پلیمری در روغن موتور است تا روغن، سیالیت خود را در دمای پایین حفظ کرده و در حالت مایع باقی بماند. این نوع مواد ادتیو روغن موتور باعث شده تا هنگام کاهش دما، روغن یخ نزند و قابلیت پمپاژ شدن مناسبی داشته باشد. نقطه ریزش، پایین ترین دمایی است که روغن موتور جریان پذیری مناسب داشته و استارت موتور به آسانی انجام می شود.
مواد افزودنی ep (مواد فشار شدید)
مواد افزودنی ep یا افزودنی فشار شدید، برای جلوگیری از آسیب های شدید در ماشین آلاتی که تحت دما و فشار بالا قرار دارند، کاربرد دارد. EP، یکی از انواع مواد افزودنی روغن موتور است که به عنوان افزودنی ضد خراش نیز شناخته می شود. این نوع افزودنی روغن موتور یک لایه حفاظتی یک لایه محافظتی ایجاد کرده تا از سطوح فلزی در برابر اصطکاک زیاد محافظت کند.
مواد افزودنی ep حاوی ترکیبات گوگرد، فسفر و ترکیبات کلر می باشد. تجهیزاتی که به طور مداوم با یکدیگر در تماس هستند، دما زیادی را تولید می کنند که با استفاده از روغن موتور EP دار، می توان ضربات را دفع و دما را کاهش داد.
مواد آنتی اکسیدان روغن موتور
مواد آنتی اکسیدان روغن موتور باعث پایداری روغن در برابر اکسیداسیونمی شود و از اکسید شدن اجزای روغن پایه جلوگیری می کند. بنابر این روغن موتورها معمولا حاوی مواد آنتی اکسیدان هستند که رایج ترین آن ها آمین های آروماتیک و فنل های هیدروکربنی می باشند و در واکنش با اکسیژن هوا مقاومت خود را حفظ می کنند.
آب، ذرات سایش و سایر آلاینده ها، باعث تشکیل لجن و رسوب می شود که مواد آنتی اکسیدان روغن موتور مانع تشکیل اسید و غلیظ شدن روغن می گردد.
مواد کف زدا (مواد آنتی فوم)
کف در موتور دستگاه می تواند خنک کنندگی دستگاه را دچار مشکل نموده و باعث فروپاشی سیستم گردد. یکی از انواع مواد افزودنی روغن موتور، مواد آنتی فوم یا ضد کف است که برای جلوگیری از تشکیل کف در سیستم استفاده می شوند.
روغن در موتور به شدت به هم برخورد می کند که در این زمان، امکان تشکیل کف وجود دارد و مواد آنتی فوم در روغن موتور به از بین رفتن سریع کمک می کند.
مواد شوینده روغن موتور
مواد شوینده روغن موتور، پایه شیمیایی دارد و رسوبات و اسیدهای خورنده ای که در اثر اکسیداسیون تولید شده اند را خنثی می کند. ذرات دوده در موتور، باعث تشکیل رسوبات و لجن می شود که این مواد برای جلوگیری از تجمع و ته نشین شدن آن ها مورد استفاده قرار می گیرد.
برای مثال، مواد افزودنی شوینده قلیایی (نظیر کلسیم سولفونات در روغن موتور) برای حفظ تمیزی قطعات موتور از رسوبات و خنثی سازی اسید در موتورهایی با سوخت دارای گوگرد، کارایی دارد.
این نوع مواد افزودنی روغن موتور، از چسبیدن آلاینده ها به قطعات فلزی موتور جلوگیری می کند. در واقع مواد شوینده روغن موتور، حاوی یون های فلزی نظیر منیزیم، سدیم و باریم می باشد که کمک زیادی به تمیز نگه داشتن قطعات داخلی موتور می کند.
مواد معلق کننده روغن موتور
مواد معلق کننده روغن موتور از لجن، دوده، ذرات کوچک و نامحلول کثیف را تا زمان تعویض، در روغن موتور معلق نگه می دارد. افزودنی معلق کننده موجود در روغن نظیر پلی ایزوبوتیلن سوکسینیمید (PIBSI) باعث شده تا مواد آلوده در روغن ته نشین نگردد و قطعات موتور آسیب نبیند.
مواد بهبود دهنده ویسکوزیته
مواد بهبود دهنده ویسکوزیته یکی از انواع مواد افزودنی روغن موتور است که برای اصلاح ویسکوزیته روغن ضروری است. مواد بهبود دهنده ویسکوزیته یا گرانروی (VI) از روغن موتور در دماهای بالا و پایین محافظت نموده و غلظت آن تغییر نمی کند.
مواد بازدارنده خوردگی و زنگ زدگی
مواد ضد خورنده و ضد زنگ در روغن موتور، یکی از افزودنی های مهم، برای خنثی سازی اسیدها و ترکیبات شیمیایی سطوح فلزی است. این مواد افزودنی روغن موتور برای از بین بردن یا کاهش خوردگی آهن و فولاد استفاده می شود.
مواد ضد سایش
مواد ضد سایش نظیر ZDDP، یکی از مهمترین افزودنی های مهم در فرمولاسیون روغن موتور است که اصطکاک و ساییدگی قطعات فلزی در تماس را به حداقل می رساند. میل بادامک و سوپاپ ها از قطعاتی هستند که در معرض سایش قرار دارند و یک لایه از روغن موتور مناسب با آن، می تواند از تماس مستقیم قطعات با یکدیگر جلوگیری کند.
دی آلکیل دی تیو فسفات روی (ZDDP) یکی از رایج ترین مواد افزودنی به روغن موتور است که از روغن موتور نهایی برای روانکاری موتورهای تحت شرایط فشار زیاد، دمای بالا و استارت سرد استفاده می شود. بنابر این مواد ضد سایش در روغن موتور با ایجاد لایه محافظ، نیروی اصطکاک و تخریب سطح فلزی را کاهش می دهد.
مواد پاک کننده
مواد پاک کننده یکی از انواع ادتیو روغن موتور است که برای جلوگیری از تشکیل رسوبات و لجن ها در موتورها از این مواد استفاده می گردد. این مواد معمولاً بر پایه سولفونات، فنات و سالیسیلات های کلسیم یا منیزیم طراحی می شود تا برای خنثی سازی اسیدها، کنترل اکسیداسیون، خوردگی و رسوبات کمک کند.
مواد تشکیل دهنده روغن موتور
مواد تشکیل دهنده روغن موتور چیست؟ این نوع روغن از ترکیب روغن پایه و انواع مواد افزودنی روغن موتور تولید شده است. روغن پایه، بخش عظیمی از روغن موتور را تشکیل می دهد که برای بهبود خواص روغن پایه، مواد افزودنی به روغن موتور افزوده می شود. افزودنی ها برای کنترل ویسکوزیته، محافظت و جلوگیری از فرسایش موتورها کاربرد دارند.
حدود 10 تا 25 درصد ترکیبات روغن موتور از افزودنی ها تشکیل شده است. میزان درصد دقیقی برای افزودنی های روغن موتور وجود ندارد و این مواد بسته به نوع روغن، کاربرد و استانداردهای مورد نیاز متفاوت می باشد.
پایه روغن موتور چیست و چرا مواد افزودنی به روغن پایه اضافه می شود؟
پایه روغن موتور چیست؟ روغن پایه موتور یکی از مهمترین مواد تشکیل دهنده روغن موتور است که برای روانکاری بخش های مختلف موتور ماشین آلات در شرایط دمایی گسترده استفاده می گردند. روغن پایه، بیشترین از حجم از فرمولاسیون روغن موتور را در بر می گیرد، ولی به تنهایی عملکرد مناسبی ندارد و به همین دلیل، انواع مواد افزودنی به روغن پایه اضافه می شود.
انواع پایه روغن موتور چیست؟ روغن های پایه به دسته های معدنی، تمام سنتتیک و نیمه سنتتیک تقسیم می شوند که در زیر معرفی کرده ایم:
- روغن پایه معدنی: این روغن یکی از رایج ترین و ارزانترین نوع روغن پایه است که برای موتورهای ماشین ها کاربرد زیادی دارد. روغن معدنی یا مینرال از نفت خام تصفیه شده تولید شده و به دو دسته پارافنیک و نفتنیک تقسیم می گردد.
- روغن پایه تمام سنتتیک (مصنوعی): این نوع روغن پایه عملکرد، دوام و محافظت بالاتری نسبت به سایر روغن های پایه دارد و گرانتر است. روغن مصنوعی (سنتزی) از ترکیبات شیمیایی خاص، توسط انسان طراحی می شود.
- روغن پایه نیمه سنتتیک (نیمه مصنوعی): روغن های نیمه مصنوعی روغن های مقرون به صرفه ای هستند که از ترکیب روغن معدنی و روغن مصنوعی طراحی و تولید شده اند.
در نهایت برای بهبود و افزایش خواص و ویژگی های روغن موتور در شرایط کاری مختلف، مواد افزودنی به روغن پایه افزوده می شود. مواد افزودنی روغن موتور بسته به نوع و شرایط کارکرد (دما، رطوبت، فشار) موتور ماشین آلات، توسط شرکت سازنده انتخاب می گردد.
آیا افزودن مکمل ها به روغن موتور توصیه می‌شود؟
افزودن مکمل ها به روغن موتور آماده مصرف توصیه نمی شود و ضروری نیست؛ زیرا امکان دارد عملکرد افزودنی های روغن موتور مختل کند و فرمولاسیون و تعادل تعادل شیمیایی آن را برهم ریزد. فقط در صورت تأیید صریح سازنده، مکمل را به روغن موتور اضافه نمایید. در غیر این صورت افزودن هرگونه مواد مکمل اضافی، خاصیت روانکاری را کاهش داده و قطعات موتور آسیب می بیند.
یک روغن موتور استاندارد از روغن پایه و افزودنی های متعادل تولید می گردد. روغن موتور نیاز به افزودنی جداگانه ندارد. بهتر است روغن موتور مناسب با مشخصات توصیه سازنده را تهیه کنید تا نیاز به مواد افزودنی جداگانه نداشته باشید.